ظرفیت ها و بایسته های رویکرد نهادگرایی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران

چکیده مقاله :

چکیده

پژوهش حاضر در پی شناخت سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران با نگاهی به رویکرد نهادگرایی می باشد. نهادگرایی یکی از رویکردهای کلیدی در تحلیل سیاست خارجی است که بر نقش نهادهای داخلی و بین‌المللی در شکل‌دهی به رفتار دولت‌ها تأکید دارد. این رویکرد بر این فرض استوار است که ساختارها و قواعد نهادی که با تکیه بر  اصول ، هنجار ها، نگرش‌ها و ارزش‌ها ایجاد شده اند؛ گزینه‌های سیاست‌گذاران را محدود کرده و آنها را به سمت تصمیمات مشخصی هدایت می‌کنند. رویکرد سیاست خارجی ج ا ا نیز از این قاعده مستثنی نیست. قانون اساسی بعنوان یک نهاد و هنجار حقوقی برتر، حاکمیتی دو وجهی و دارای دو منشأ جمهوریت و اسلامیت بوده و اهداف فراملی و آرمان گرایانه‌ای همچون هموارسازی راه تشکیل امت واحد جهانی و نجات ملل محروم جهان را درکنار اهداف ملی قرار داده است. این مقاله با استفاده از رویکرد نهادگرایی و روش توصیفی - تحلیلی به دنبال پاسخ به این پرسش است که چگونه می‌توان با بهره‌گیری از ظرفیت‌های نهادگرایی، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را کارآمدتر و مؤثرتر ساخت و چه شاخص هایی سیاست خارجی ج ا ایران را از منظر نهادگرائی متمایز می نماید. نتایج نشان می‌دهد که تقویت تعاملات نهادی، افزایش هماهنگی بین نهادهای داخلی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های فرهنگی، اقتصادی و راهبردی، از جمله الزامات کلیدی نهادگرایی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است.

 

چکیده انگلیسی :

The present study seeks to understand the foreign policy of the Islamic Republic of Iran with a view to the institutionalist approach. Institutionalism is a key approach to foreign policy analysis that emphasizes the role of domestic and international institutions in shaping state behavior. It is based on the assumption that institutional structures and rules, based on principles, norms, attitudes, and values, constrain policymakers' options and guide them toward specific decisions. Institutionalism is a key approach to foreign policy analysis that emphasizes the role of domestic and international institutions in shaping state behavior. It is based on the assumption that institutional structures and rules, based on principles, norms, attitudes, and values, constrain policymakers' options and guide them toward specific decisions. Using an institutionalist approach and a descriptive-analytical method, this article seeks to answer the question of how the foreign policy of the Islamic Republic of Iran can be made more efficient and effective by utilizing the capacities of institutionalism, and what indicators distinguish Iran's foreign policy from an institutionalist perspective. The results show that strengthening institutional interactions, increasing coordination between domestic institutions, and utilizing cultural, economic, and strategic capacities are among the key requirements of institutionalism in the foreign policy of the Islamic Republic of Iran

منابع و مأخذ:

منابع
O’Sullivan, M. L. (2018). Shrewd Diplomacy: Iran’s Foreign Policy and the Global Order. Oxford: Oxford University Press.

8. Shanghai Cooperation Organization (SCO). Cooperation and Economic Development in Eurasia. SCO Annual Review, 2023
Reuters. (2025, February 4). An overview of Iran’s energy industry and infrastructure. https://www.reuters.com/world/middle-east/an-overview-irans-energy-industry-infrastructure-2025-02-04/

A and Rosemary C.R.Taylor Hall Peter. (1996). Political Science and the New Institationalism.
Gary et al, Hufbauer. (2007). "Economic Sanctions Reconsidered ". Peterson Institute for International Economics.
Hodegson, G. (1998). 155-183.
Hodegson, G. (1998). the approach of institutional economics,. Journal of Economic Literature,, 155-183.
John T Ishiyama. (2012). Comparative Politics: Principles of Democracy and Democratization. Blackwell Publishing Ltd.
M Rahmani. (2020). An Analysis of the Role of Domestic and International Institutions. Institutionalism and Foreign Policy: An Analysis of the Role of Domestic and International Institutions. London: Routledge.
March, J., & Olsen, J. (1984). American Plitical Science Review, 78, 738-739.
March, J., & Olsen, J. (2005).
North, D. (1994). Economic Performance Through Time. 84.
Robert, Good in, philip Petttit and Thomas PoggE. (2007). A Companion to Contemporary Political Philosophy,.
Sven stienmo and Halen. (1992). Stracturing politics: Historical instutitionalism in Comparative Analysis.
اسلامی , ر., & اکبری, ز. (1399 ). آسیب شناسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از منظر نهاد گرایی. فصلنامه عملی مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی, 3-26.
اسلامی, ر., & اکبری, ز. (1399). فصلنامه علمی مطالعات راهبردی سیاست گذاری عمومی. مرکز بررسی های استراتژیک ریاست جمهوری, 5و6.
پاتنام , ر. (1380). دموکراسی و سنت های مدنی. (م. دلفروز, Trans.) تهران: انتشارات روزنامه سلام.
پاتنام, ر. (1380). دموکراسی و سنت های مدنی. (م. ت. دلفروز, Trans.)
جکسون, ر., & سورنسون, گ. (1394). درآمدی بر روابط بین الملل. (م. زاکریان, ا. تقی زاده , & ح. کلاهی خیابان, مترجم) تهران: میزان.
جلال دهقانی فیروز آبادی . (1394). اصول و مبانی روابط بین الملل (جلد اول). تهران: سمت.
جلال دهقانی فیروز آبادی. (1398). نهادگرایی و سیاست خارجی ایران: بررسی تأثیر نهادهای داخلی بر تصمیمات سیاست خارجی دانشگاه تهران.
حسینی زاده , م. (1391). از نهاد گرایی تا گفتمان درآمدی بر کاربرد نظریه های نهادگرایی در علوم سیاسی. باقرالعلوم سال پانزدهم, 60.
حقیقت, س. (1376). مسئولیت های فراملی در سیاست خارجی دولت اسلامی. تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری.
خوشوقت, م. ح. (1385). تجزیه و تحلیل تصمیم گیری در سیاست خارجی. تهران: مرکز چاپ و انتشار وزارت امور خارجه.
رابرت پاتنام . (1380). دموکراسی و سنت های مدنی ترجمه محمد تقی دلفروز.
رمضانی باصری , ع., & میر فردی , ا. (1393, خرداد وتیر ماه ). مجله اقتصادی (دوماهنامه بررسي مسائل و سياستهاي اقتصادي)سال چهارم شماره های 3و 4, 133-150.
رمضانی باصری, ع., & میر فردی, ا. (1393). مجلیه اقتصادی دوماهنامه بررسي مسائل و سياستهاي اقتصادي)سال چهارم شماره های 3و 4, 133-150.
روح الله رمضانی. (1380). چارچوبی تحلیلی برای بررسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران.
رودس, آ. (1384). رهیافت نهاد گرایی در دیوید مارش و جری استوکر روش و نظریه در علوم سیاسی. (ا. حاج یوسفی, مترجم)
رینولدز, فلیپ آلن. (1380). شناخت اصول روابط بین الملل. (ج. زنگنه, مترجم) تهران: مرکز چاپ وانتشارات وزارت امور خارجه.
صحرائی , ع. (1390). درآمدی بر سیاست خارجی جمهوی اسلامی ایران از سال 1979 تا 2005 با تاکید بر ایدئولوژی سیاسی. سخن گستر.
صحرائی, ع. (1390). درآمدی بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از ۱۹۷۹ تا ۲۰۰۵) با تأکید بر ایدئولوژی سیاسی. سخن گستر.
صدیق , ا. (1386). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از آغاز تا سال ۱۳۶۸ تهران. مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
کاظمی , ح. (1392). نهاد گرایی بعنوان الگویی برای تحلیل سیاسی. دوفصلنامه علمی - پزوهشی « پژدوهش سیاست نظری» دوره جدید شماره سیزدهم, 1-27.
کاظمی, ح. (1392, بهار و تابستان). نهادگرایی به عنوان الگویی برای تحلیل سیاست خارجی. دو فصلنامه علمی - پژوهشی سیاست نظری, 13, 1-27.
گای پیترز. (1386). نظریه نهادگرایی در علم سیاست. (فرشاد مومنی، و فریبا مومنی، المترجمون) تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و فرهنگ و مطالعات اجتماعی چهاد دانشگاهی.
مجتبی زارعی. (1396). بررسی تطبیقی قابلیت تبیین سیاسی رهیافت نهادگرایی و رهیافت فطرت گرا ( سیاست متعالیه). مجله معرفت سیاسی، 49-66.
محمد امینه کیوانی. (1385). آشنایی با مکتب نهادگرایی. پژوهشنامه حقوق اسلامی.
محمد حسین خوشوقت. (1385). تجزیه و تحلیل تصمیم گیری در سیاست خارجی. تهران مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
محمد ستوده. (1385). تحولات نظام بین‌الملل و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران.
محمدی , ح. (1393). تبیین نشانگان قدرت و تأثیر آن بر سیاست خارجی آمریکا در قبال ایران. فصلنامه بین المللی ژئوپلیتیک ، انجمن ژئو پلیتیک ایران دوره 10 شماره 53, 122-148.
محمود سریع القلم . (1390). مفهوم قدرت وعملکردسیاست خارحی : مقایسه چین و ایران. فصلنامه روابط خارجی ، 49-74.
محمود متوسلی، مصطفی سمیعی نسب، محمود مشهدی احمد، و علی نیکو نسبتی. (1389). اقتصاد نهادی: پیشگامان نهاد گرایی که علم اقتصاد را متحول کردند. تهران: دانشگاه امام صادق.