روش‌شناسی نظریه‌پردازی نظریه دولت در اروپای قرون شانزده تا هجده میلادی

چکیده مقاله :

پیدایش و تکامل دولت ملت در اروپا، معاصر با عبور نظریه‌پردازان سیاسی از اشکال قدیم حکومت و انتشار رسائل حاوی نظریه دولت بود. این نظریه‌ها با توجه به خصیصه تأسیسی شکل جدید سازمان قدرت، تلاش می‌کرد تا به وسیله روش غیر اثباتی و استفاده از سنت فلسفه سیاسی، به شکلی جامع و مانع چگونگی استقرار ابعاد مختلف نهاد دولت در شکل مطلوب آن را توضیح داده، تجویز کند. رواج «نظریه دولت» میان نیروهای اجتماعی سیاسی زمینه مشروعیت دینی و مقبولیت سیاسی دولت ملت را فراهم ساخت. این تألیفات شکل خاصی از ساخت قدرت را در قالب نظریه تجویزی و طی فرآیند گسترش دولت‌ملت در نظام پساوستفالیایی تبلیغ و اشاعه داد. وضعیتی که فرضیه این پژوهش را امکان حصول روش‌شناسی نظریه‌پردازی نظریه دولت در اروپای قرون شانزده تا هجده میلادی با مطالعه مصادیق آن در «شش رساله دولت»، «لویاتان» و «روح القوانین» به مثابه نمایندگان نظریه‌های دولت تأسیسی قرار می‌دهد. آثاری که به توضیح و توجیه هماهنگی «نهادهای پیرامونی» دولت نظیر حکومت، دستگاه اداری و ارتش با یکدیگر پرداخته، مبتنی بر ارائه تعریفی خاص از «ایده مرکزی» نظریه‌پرداز مانند حاکمیت، امنیت یا قانون اساسی قوام یافته است. با روش‌شناسی بنیادین این نظریه‌ها، امید می‌رود که از تجربه موفقیت‌آمیز ژان بُدَن، هابز و منتسکیو بتوان به مثابه راهنمای عملی نظریه دولت نویسی برای قوام دیگر دولت‌های جدید غیر اروپایی نیز استفاده نمود.

چکیده انگلیسی :

The emergence and evolution of the nation-state in Europe coincided with political theorists moving beyond ancient forms of government and the dissemination of treatises containing theories of the state. Given the foundational nature of this new form of power organization, these theories, through a non-positivist methodology and the use of the political philosophy tradition, sought to comprehensively explain and prescribe how the various dimensions of the state institution could be ideally established. The prevalence of "state theory" among socio-political forces helped provide the nation-state with religious legitimacy and political acceptance. These writings promoted a specific form of power structure through a prescriptive theory and propagated it during the expansion of the nation-state in the post-Westphalian system. This situation makes it possible to hypothesize the attainment of a methodology for theorizing state theory in 16th to 18th century Europe by studying its examples in "The Six Books of the Republic," "Leviathan," and "The Spirit of the Law" as representatives of foundational state theories. These works explain and justify the coordination of the state's "peripheral institutions," such as the government, administrative apparatus, and military, with one another, based on presenting a specific definition of the theorist's "core idea," such as sovereignty, security, or the constitution. By understanding the fundamental methodology of these theories, it is hoped that the successful experience of Jean Bodin, Hobbes, and Montesquieu can serve as a practical guide for writing state theory to strengthen other new, non-European states.

منابع و مأخذ:

آقاباباگلی، علیرضا. 1403الف‌. «سمینار اسلام سیاسی و نظریه دولت در ایران»‏. ۲۲. دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه شهید بهشتی.
———. 1403ب‌. «نظریه دولت و اسلام سیاسی در ایران»‏. کارشناسی ارشد اندیشه سیاسی در اسلام، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی: دانشگاه شهید بهشتی.
احمدوند، شجاع. 1394. تاریخ تحول دولت در اسلام (تا پایان امویان)‏. تهران: نشر نی.
اسپریگنز، توماس. 1400‌. فهم نظریه‌های سیاسی‏. ترجمه‌ی فرهنگ رجایی. تهران: نشر آگه.
افضلی، رسول، پدیدآور. 1399. دولت مدرن در ایران‏. قم: دانشگاه مفید.
بشیریه، حسین. 1398الف‌. تاریخ اندیشه‌های سیاسی در قرن بیستم، اندیشه‌های مارکسیستی‏. دوم. ج. اول. تهران: نشر نی.
———. 1398ب‌. تاریخ اندیشه‌های سیاسی در قرن بیستم، لیبرالیسم و محافظه‌کاری‏. دوم. دوم ج. تهران: نشر نی.
پارسانیا، ‌حمید. 1392. «نظریه و فرهنگ: روش‌شناسی بنیادین تکوین نظریه‌های علمی»‏. راهبرد فرهنگ 23 (6): 7–28.
پیلبیم، پملا. 1401. سلطنت در فرانسه ۱۸۱۴-۱۸۴۸‏. تهران: نشر نی.
تی. بلوم، ویلیام. 1373. نظریه‌های نظام سیاسی؛ کلاسیک‌های اندیشه سیاسی و تحلیل سیاسی نوین‏. ترجمه‌ی احمد تدین. ج. اول. نشر آران.
دانایی‌فرد، ‌حسن. 1388. «روش‌شناسی عمومی نظریه‌پردازی»‏. روش‌شناسی علوم انسانی 58 (15): 7–32.
دکارت، رنه. بی‌تا. گفتار در روش راه بردن عقل‏. ترجمه‌ی فروغی، محمد علی. ج. 1. انتشارات کانون تألیف و ترجمه.
رکابیان، رشید. 1393. «بررسی انتقادی نظریه‌های دولت در تبیین دولت در جمهوری اسلامی ایران»‏. دکتری علوم سیاسی، دانشکده علوم سیاسی، تاریخ، علوم اجتماعی: دانشگاه باقر العلوم علیه السلام.
زیدآبادی، احمد. 1397. الزامات سیاست در عصر ملت - دولت‏. تهران: نشر نی.
طاهایی، سید جواد. 1385. اندیشه دولت مدرن (به سوی نظریه دولت امام خمینی)‏. تهران: چاپ و نشر عروج.
طباطبایی، سیدجواد. 1384. دیباچه‌ای بر نظریه انحطاط ایران‏. چهارم. ج. ۱. تأملی درباره ایران. تهران: نگاه معاصر.
———. 1399. تاریخ اندیشه سیاسی جدید در اروپا؛ جلد نخست: از نوزایش تا انقلاب فرانسه، دفتر سوم: نظام‌های نوآئین در اندیشه سیاسی‏. ۳ ج. تهران: مینوی خرد.
عالم، عبدالرحمن. 1396. بنیادهای علم سیاست‏. تهران: نشر نی.
عضدانلو، حمید. 1396. سیاست و بنیادهای فلسفی اندیشه سیاسی‏. تهران: نشر نی.
عنبرانی، ‌عطا، ‌علیرضا ازغندی، ‌محسن مدیر‌شانه‌چی، و ‌صادق زیبا‌کلام‌مفرد. 1397. «در چیستی دولت مدرن (به سوی یک رویکرد سازمانی)»‏. علوم سیاسی (دانشگاه آزاد کرج) 43 (14): 133–60.
عیوضی، ‌محمد‌رحیم، و ‌احسانه محمدی. 1390. «روش‌شناسی و کاربرد آن در نظریه ‌ردازی در علوم اجتماعی»‏. مطالعات دفاعی استراتژیک 46 (12): 167–90.
فیرحی، داود. 1387. روش‌شناسی دانش سیاسی در تمدن اسلامی‏. مقالات. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
———. 1395. نظام سیاسی و دولت در اسلام‏. تهران، قم: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی، دانشگاه باقرالعلوم.
فیلد، سید. 1399. چگونه فیلمنامه بنویسیم‏. ترجمه‌ی عباس اکبری. تهران: انتشارات نیلوفر.
———. 1401. کالبد شکافی چهار فیلمنامه‏. ترجمه‌ی عباس اکبری. تهران: انتشارات نیلوفر.
گل محمدی، احمد. 1402. چیستی، تحول، و چشم اندازِ دولت‏. تهران: نشر نی.
مانهایم، یارول، و ریچارد ریچ. 1377. روش‌های تحقیق در علوم سیاسی: نحلیل تجربی‏. ترجمه‌ی لیلا سازگار. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
مصلح، پگاه. 1398. مقدمات و اصول نظریه‌پردازی سیاسی‏. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ملک، ‌نیلوفر. 1392. «مطالعه تطبیقی مفهوم روش‌شناسی و نظریه از منظر پژوهش‌های کمی و کیفی با تأکید بر نظریه‌پردازی در معماری»‏. مطالعات تطبیقی هنر 5 (3): 117–29.
منتسکیو، شارل لوئی دوسکوندا. 1402. روح القوانین‏. ترجمه‌ی علی اکبر مهتدی. ج. اول. تهران: امیرکبیر.
نقیب زاده، احمد. 1397. تاریخ دیپلماسی و روابط بین الملل؛ از پیمان وستفالی تا امروز‏. تهران: نشر قومس.
هابز، توماس. 1399. لویاتان‏. ویراسته‌ی سی. بی. مکفرسون. ترجمه‌ی حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
وینر، فیلیپ پل، پدیدآور. 1397. فرهنگ اندیشه‌های سیاسی‏. ویراسته‌ی آیزیا برلین. ترجمه‌ی خشایار دیهیمی. تهران: نشر نی.
وینسنت، اندرو. 1376. نظریه‌های دولت‏. ترجمه‌ی حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
Anter, Andreas. 2014. Max Weber’s Theory of the Modern State; Origins, Structure and Significance. Translated by Keith Tribe. US: Palgrave Macmillan in the US is a division of St Martin’s Press LLC.
Gill, Graeme. 2003. The Nature and Development of the Modern State. School of Economics and Political Science The University of Sydney: Macmillan division of St. Martin’s Press, LLC and of Palgrave Macmillan Ltd.
Nelson, Brian R. 2006. The Making of the Modern State; A Theoretical Evolution. Macmillan division of St. Martin’s Press, LLC and of Palgrave Macmillan Ltd.
Bodin, Jean. 1993. Les six livres de la République. Paris: Librairie générale française.